Σεξουαλική κακοποίηση παιδιών

ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Τα τελευταία χρόνια συχνά γινόμαστε αποδέκτες καταγγελιών στα Μ.Μ.Ε. για περιπτώσεις σεξουαλικής κακοποίησης ανηλίκων, ιδίως μέσα στην οικογένεια. Παρόλο που αυτό το φαινόμενο δεν είναι καινούργιο, καθώς από το Βυζάντιο ακόμη υπάρχουν αντίστοιχες μαρτυρίες, ωστόσο τα περισσότερα παιδιά/έφηβοι δεν το καταγγέλλουν στις Αρχές και δεν αναζητούν βοήθεια από ειδικούς. Γι’ αυτό το λόγο τα ερευνητικά στοιχεία ίσως δεν αντικατοπτρίζουν το πραγματικό μέγεθος αυτού του φαινομένου. Επίσης, ο φόβος και η ντροπή που εμποδίζει τα παιδιά να μιλήσουν για αυτό καθιστά ακόμη πιο δύσκολο τον υπολογισμό του αριθμού των παιδιών που υφίστανται σεξουαλική κακοποίηση. Έρευνες δείχνουν ότι 3 στα 4 παιδιά δε θα μιλήσουν για αυτό που έχουν βιώσει και αυτό το «κουβαλάνε» και ως ενήλικες καθώς 1 στους 4 γυναίκες και 1 στους 6 άνδρες αναφέρουν ότι έχουν υποστεί κάποια μορφή σεξουαλικής κακοποίησης.

Τι είναι η σεξουαλική κακοποίηση
Κάθε είδους σεξουαλική δραστηριότητα αλλά και δραστηριότητα χωρίς άγγιγμα του ενήλικα στο παιδί ή στον έφηβο με σκοπό τη σεξουαλική διέγερση ή/ και ικανοποίηση του ενήλικα. Εδώ συμπεριλαμβάνονται: έκθεση του παιδιού σε πορνογραφικό υλικό, γυμνό σώμα/ φωτογράφιση του παιδιού, βιασμός.

Ποιοι είναι αυτοί που διαπράττουν σεξουαλική κακοποίηση;
Στις περισσότερες περιπτώσεις (90% αυτών) τα άτομα αυτά προέρχονται από το άμεσο (πατέρας/πατριός, θείος, μεγαλύτερος αδερφός) ή έμμεσο οικογενειακό περιβάλλον του παιδιού (οικογενειακοί φίλοι, γείτονες ή και επαγγελματίες που ασχολούνται με παιδιά). Εδώ αν και πιο σπάνια μπορεί να συμπεριληφθεί ο παιδόφιλος (άγνωστο άτομο στο παιδί) που έχει επιλέξει τυχαία το παιδί στο σχολείο, στο δρόμο ή  μέσω του Διαδικτύου. Αφού έχει μελετήσει πολύ προσεκτικά το πώς θα το προσεγγίσει το πλησιάζει και το απομονώνει δηλώνοντας πως είναι κάποιος γνωστός της οικογένειας ή αστυνομικός.

Σημάδια που δείχνουν ότι ένα παιδί κακοποιείται σεξουαλικά – πως μπορείτε να το αναγνωρίσετε:
Τα παιδιά συνήθως δε μιλάνε είτε γιατί δέχονται απειλές από τα άτομα που τα κακοποιούν σεξουαλικά ότι αν μιλήσουν κάτι κακό θα τους συμβεί (τα δωροδοκούν επίσης με χρήματα, παιχνίδια, γλυκά), είτε γιατί σκέφτονται τις επιπτώσεις στην οικογένεια και στα

ίδια ή ενδεχομένως να μη γνωρίζουν ότι έχουν δικαίωμα να πουν όχι και να μιλήσουν.

Εδώ φαίνεται και ο σημαντικός ρόλος των ενηλίκων στην αναγνώριση των σημαδιών που δείχνουν ότι ένα παιδί κακοποιείται:
–    Προβλήματα ύπνου, εφιάλτες, τίναγμα και τρόμο
–    Παλινδρόμηση σε προηγούμενες συμπεριφορές, όπως πιπιλά το δάχτυλο, βρέχει το κρεβάτι του τη νύχτα
–    Αδικαιολόγητη ευαισθησία ή μώλωπες στη στοματική ή γεννητική περιοχή, δυσκολία να καθίσει, εγκυμοσύνη
–    Ντρέπεται για το σώμα του και αποφεύγει να αλλάζει ρούχα μπροστά σε άλλους
–    Φοβάται συγκεκριμένα άτομα ή τοποθεσίες π.χ. να βγει από το σπίτι
–    Ξαφνικές αλλαγές στη διάθεση, όπως έντονη θλίψη/ κατάθλιψη
–    Ακατάλληλη για την ηλικία του γνώση σεξουαλικών θεμάτων όπως σεξουαλική δραστηριότητα με αντικείμενα (ή παιχνίδια)
–    Αναφέρει συχνά ένα καινούριο μεγαλύτερο «φίλο» φέρνει δώρα ή χρήματα
–    Διαταραχές διατροφής, χρήση ουσιών, αυτο-τραυματισμοί (κόψιμο, κάψιμο) ή προσπαθούν να φύγουν από το σπίτι (σε εφήβους).
Επιπτώσεις (πιο έντονες αν δεν μιλήσει το παιδί γι’ αυτό που βιώνει)
–    Δυσκολία σε διαπροσωπικές (φιλικές/ερωτικές) σχέσεις και σεξουαλική ζωή, μαθησιακές δυσκολίες, κατάθλιψη ή αυτοκτονία, χαμηλή αυτοεκτίμηση, αισθήματα ενοχής, άγχος, φόβοι, κρίσεις πανικού, βίαιη συμπεριφορά προς άλλα άτομα, παραβατική συμπεριφορά, χρήση ουσιών/ αλκοόλ.

Η επίσκεψη σε κάποιον ειδικό ψυχικής υγείας είναι πολύ σημαντική για την αποκατάσταση της εσωτερικής ισορροπίας και ψυχικής ηρεμίας αυτών των παιδιών.

Πώς μπορείτε να προστατέψετε τα παιδιά
Είναι βοηθητικό τα παιδιά καθώς μεγαλώνουν να γνωρίζουν το σώμα τους (κάντε μαζί τους μια συζήτηση) όπως επίσης να καταλάβουν ότι έχουν το δικαίωμα να αρνηθούν όταν δεν θέλουν να κάνουν ή να δεχθούν κάτι (όπως άγγιγμα, χάδι) από κάποιος ενήλικα. Προσπαθήστε να δημιουργήσετε μια σχέση εμπιστοσύνης με το παιδί ώστε σε μια ανάλογη περίπτωση να μπορεί να έρθει να σας μιλήσει ακόμα και αν αισθάνεται (συν)ενοχή. Αποφύγετε να κριτικάρετε ή να απορρίψετε εκείνη τη στιγμή το παιδί. Είναι πολύ πιθανό να μην έρθει ξανά να σας «ανοιχτεί». σημαντικό είναι να μη νιώσει ότι φταίει για ό,τι έγινε. Αποφεύγετε να αφήνετε το παιδί με κάποιον άγνωστο ή ακούστε το παιδί όταν έχει να σας πει κάτι για τον συγκεκριμένο ενήλικα. Μιλήστε του για ασφαλή πλοήγηση στο διαδίκτυο και για τους κινδύνους σε αυτό.

Η σωστή ενημέρωση και ευαισθητοποίηση των επαγγελματιών υγείας, των εκπαιδευτικών, των γονέων καθώς και των παιδιών για θέματα σεξουαλικότητας (γνώση του σώματος) και σεξουαλικής υγείας προλαμβάνει τέτοια δυσάρεστα φαινόμενα όπως αυτό της σεξουαλικής κακοποίησης.

Βιβλιογραφία:
Πρεκατέ, Β. (2009). «Η κακοποίηση του παιδιού στο σχολείο και την οικογένεια», Ιατρικές Εκδόσεις ΒΗΤΑ